Kto najczęściej jest celem ataku?

W terroryzmie indywidualnym można wyselekcjonować różne typy osób, mogących być i będących celami ataków: politycy, urzędnicy, osoby związane z administracją państwową lub międzynarodową (np. prezydent, premier, minister, sekretarz generalny NATO, negocjator, szef policji itp.); osoby związane z religią, wyznaniem, organizacjami religijnymi (np. papież, kardynałowie, rabini, mułłowie, przywódcy organizacji religijnych itp.); przedstawiciele biznesu, organizacji finansowych, gospodarczych (np. prezesi firm, doradcy biznesowi, szefowie banków itp.). ⁵ Jedynym poważnym ograniczeniem dla zamachowców wobec planu zabicia lub porwania konkretnej osoby jest sytuacja, w której osoba będąca celem zamachu jest ochraniana. Zabójstwa i porwania to podstawowe zagrożenia, jakim musi przeciwdziałać każda formacja ochronna.

Porwania – szantaż życiem

To technika bardzo groźna tak ze względu na bezpieczeństwo państwa. ⁶ Porwanie osoby pełniącej określone funkcje państwowe lub międzynarodowe zawiera omówione wcześniej elementy, ale także jeszcze jeden, bardzo istotny element mający niezwykle ważny wpływ na bezpieczeństwo państwa i bezpieczeństwo międzynarodowe. Jest to groźba pozyskania od osoby porwanej informacji niejawnych będących w jej posiadaniu, bądź w jej wiedzy. Im wyższy status porwanego człowieka, tym większa groźba szkód, które mogliby wyrządzić terroryści dysponując tego typu wiedzą, wykorzystując ją i manipulując w sposób dowolny zgodnie z wolą wyrządzenia przeciwnikowi największych strat z jednej strony, a jak największymi korzyściami dla siebie z drugiej. Oczywiście nie można także pomijać psychologicznego aspektu całego zdarzenia związanego ze społecznym poczuciem bezpieczeństwa. Zachodzi tu pewna prosta zależność, a mianowicie skoro porwany może zostać przedstawiciel władzy i władza nie potrafi temu zapobiec, to co stoi na przeszkodzie porwania zwykłego obywatela? W takiej sytuacji żaden obywatel nie może czuć się bezpiecznie. Słabość państwa przekłada się na brak poczucia bezpieczeństwa u obywateli. Porwanie to klasyczny przykład szantażu ludzkim życiem. Coś za coś. Życie porwanego za spełnienie żądań porywaczy. Kontakt pomiędzy porywaczami, a władzami odbywa się z najczęściej z udziałem mediów. Jest to element niezbędny dla skutecznego wywierania wpływu na decydentów. Reakcje opinii publicznej stymulowane przez drastyczne materiały podrzucane przez terrorystów przekładają się na poziom presji wywieranej na władzę, aby rozwiązać kryzys. Decydenci zostają postawieni w sytuacji, w której muszą często wybierać pomiędzy szeroko pojętym dobrem społecznym, które jest jednak bezosobowe, a konkretną osobą, jej zdrowiem i życiem. Siła porwania leży w fakcie, że może trwać parę dni, tygodni, miesięcy i cały czas będzie się cieszyło zainteresowaniem mediów i społeczeństwa ze względu na swój tragizm. Przykłady takiej metody działania oraz tego, co ona ze sobą niesie to porwanie we Włoszech w roku 1978 Aldo Moro, polityka włoskiej chadecji. ⁷ 16 marca Czerwone Brygady przeprowadziły najbardziej spektakularną i równocześnie zbrodniczą operację w swojej historii. W biały dzień uzbrojeni terroryści porwali ówczesnego przewodniczącego włoskiej partii chrześcijańsko- demokratycznej, zabijając pięciu ochraniających go policjantów. W trakcie przetrzymywania porwanego terroryści brutalnymi metodami wyciągali od niego różne informacje i manipulowani nimi. Manipulowali także samym Moro zmuszając go do pisania pewnych oświadczeń, które dyktowali mu porywacze, a które on musiał firmować swoim nazwiskiem. Poprzez sam ten akt terrorystyczny oraz wszelkie manipulacje z nim związane, Czerwone Brygady próbowały doprowadzić do kryzysu państwowego we Włoszech. Ówczesna sytuacja społeczno – ekonomiczna tego kraju była dość skomplikowana, co terroryści uznali za dobry moment do realizacji swoich planów. Jako lewacy motywowali się mirażem wybuchu rewolucji proletariackiej, która wyniosłaby ich do władzy. Na szczęście włoska scena polityczna oraz włoskie społeczeństwo skonsolidowały się wobec takiego zagrożenia i jednym głosem potępiono ten czyn. Taki rozwój sytuacji okazał się pozytywny dla społeczeństwa, niestety zabójczy dla Moro. Ciało Aldo Moro znaleziono 55 dni później. Zwłoki leżały w bagażniku samochodu pozostawionego w centrum Rzymu. Włoski polityk przestał być potrzebny terrorystom wobec fiaska ich przewidywań, a jako świadek byłby dla nich niewygodny. Pomimo późniejszego procesu 32 terrorystów z Czerwonych Brygad i skazania ich na dożywocie, sprawa ta nie została do końca wyjaśniona.

Prawo

Jeśli chodzi o kwestie prawne to zwalczanie przestępstw bezpośrednio zagrażających życiu i zdrowiu osób regulują nie tylko wewnętrzne przepisy prawa, ale przede wszystkim wielostronne umowy międzynarodowe, zawarte w ramach ONZ: Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni przeciwko osobom chronionym przez prawo międzynarodowe, w tym przeciwko dyplomatom, podpisana 14 grudnia 1973 roku w Nowym Jorku, a także Konwencja przeciwko braniu zakładników, podpisana również w Nowym Jorku, ale później, bo 17 grudnia 1979 roku. Konwencja z 1973 roku uznaje za akty terrorystyczne przestępstwa skierowane przeciwko osobom uprawnionym do szczególnej ochrony, do których to zalicza: a) szefów państw, premierów i ministrów spraw zagranicznych, w czasie ich pobytu za granicą, a także towarzyszących im członków rodzin oraz b) oficjalnych przedstawicieli oraz funkcjonariuszy państw i organizacji międzyrządowych i mieszkających wraz z nimi członków rodzin. Lista przestępstw jest spora, od zabójstwa i innego rodzaju zamachów na osobę chronioną, przez porwanie i pozbawienie w inny sposób wolności. Wart uwagi jest też art. 2, który do wymienionej listy przestępstw dodaje także przestępstwa przeciwko lokalom, środkom transportu oraz mieszkaniom osób chronionych, jeżeli czyny takie popełniono przy użyciu przemocy. Również groźba popełnienia przestępstwa, jego usiłowanie i współuczestnictwo podlegają ściganiu. Jeśli chodzi o Europę, zasadnicze znaczenie ma konwencja regionalna przyjęta przez Radę Europy – Europejska Konwencja o zwalczaniu terroryzmu podpisana 27 stycznia 1977 w Paryżu. Zawiera ona katalog przestępstw, które podlegają obowiązkowej ekstradycji między jej stronami. Katalog ten wylicza wiele czynów, uznawanych za akty terroryzmu międzynarodowego, między innymi: przestępstwa polegające na zamachach na życie, integralność fizyczną lub wolność osób uprawnionych do szczególnej ochrony międzynarodowej, w tym dyplomatów, przestępstwa porywania osób, brania zakładników oraz bezprawnego pozbawiania wolności. Tak samo, jak wymienione przestępstwa Europejska Konwencja traktuje usiłowanie popełnienia wymienionych przestępstw oraz pomocnictwo lub udział w ich dokonaniu. To wyliczenie nie jest wyczerpujące, gdyż państwa-strony konwencji mogą także dokonać ekstradycji według swojego uznania, jeśli przestępstwo o charakterze politycznym lub motywowane politycznie skierowane było przeciwko życiu, integralności fizycznej lub wolności osób. Konwencja ta charakteryzuje się bogatym zakresem przedmiotowym i wiąże państwa wchodzące w skład Rady Europy. Po zamachach z 11 września i zawiązaniu koalicji antyterrorystycznej dokonano w niej pewnych modyfikacji na mocy Protokołu do Europejskiej Konwencji o zwalczaniu terroryzmu, otwartego do podpisu w Strasburgu, 15 maja 2003 roku. ⁸ Aktualnie w ramach Rady Europy trwają prace specjalnej grupy CODEXTER, która ma na celu wypracowanie nowych norm dotyczących zagadnienia terroryzmu i walki z terroryzmem.⁹ Podsumowując należy raz jeszcze podkreślić, że ochrona osób piastujących najważniejsze dla funkcjonowania państwa stanowiska jest obowiązkiem wynikającym ze zobowiązań wobec tegoż państwa i wobec jego obywateli i wpisana jest w system bezpieczeństwa państwa. Jest dodatkowo powodowana nie tylko wewnętrznym ustawodawstwem, ale i prawem międzynarodowym. Tak odpowiedzialne zadania muszą być powierzane profesjonalistom, zdolnym im sprostać, gdyż bezpieczeństwo państwa jest zbyt ważnym zadaniem, aby ryzykować niepewne rozwiązania.

mjr dr Tomasz Białek